Lập Thạch là vùng đất cổ từng là địa bàn sinh tụ của người Việt cổ. Tên huyện Lập Thạch xuất hiện từ thế kỷ XIII, thời nhà Minh đô hộ, Lập Thạch thuộc châu Tam Đái, phủ Giao Châu. Đến thời hậu Lê thuộc phủ Vĩnh Tường, trấn Sơn Tây. Năm 1899 toàn quyền Đông Dương sau khi bình định xong vùng Vĩnh Tường thành lập tỉnh Vĩnh Yên, Lập Thạch trở thành một trong 6 huyện của tỉnh này. Trải qua nhiều biến động địa giới, sau năm 1950, khi tỉnh Vĩnh Phúc được hình thành, Lập Thạch duy trì là một đơn vị hành chính ổn định, dân cư đông đúc. Đây chính là nền tảng quan trọng để thiết lập mạng lưới Y tế phục vụ nhân dân. Suốt chiều dài lịch sử đó, Trung tâm Y tế khu vực Lập Thạch đã vươn lên từ gian khó, đồng hành cùng bao thăng trầm của đất nước và địa phương.

Những viên gạch đầu tiên và truyền thống vượt khó thời chiến

Năm 1956, huyện Lập Thạch có 1 bệnh xá với 4 gian nhà cấp 4 đóng trên địa bàn xã Liễn Sơn tên gọi lúc bấy giờ là Bệnh xá Liễn Sơn, với 5 cán bộ chuyên môn, đội ngũ y tế cơ sở có 47 người, trong đó có 11 nữ hộ sinh, 175 túi thuốc (cơ sở này sau được củng cố và mở rộng quy mô là tiền thân trực tiếp của Trung tâm Y tế ngày nay; Lịch sử Đảng bộ Huyện Lập Thạch GĐ 1930-2010, tr89, tr 110).

Năm 1958, thực hiện chủ trương của Bộ Y tế về xây dựng mạng lưới Y tế cơ sở, Huyện đã xây được nhà Bệnh xá tại xã Văn Quán, có 534 túi thuốc.

Đến năm 1965, ngoài Bệnh xá ở Liễn Sơn, huyện xây dựng thêm 2 bệnh xá ở Ngọc Mỹ và Tam Sơn với đội ngũ cán bộ y tế có 43 người.

Năm 1966, bước vào những năm tháng chiển tranh khói lửa, trước yêu cầu cấp bách của thời chiến, Bệnh xá Liễn Sơn được nâng cấp thành Bệnh viện Đa khoa trung tâm huyện Lập Thạch với 50 giường nhằm đảm bảo công tác cấp cứu và điều trị trong điều kiện chiến tranh ác liệt. Đặc biệt, khi đế quốc Mỹ đẩy mạnh đánh phá miền Bắc, hệ thống Y tế toàn tỉnh chuyển sang trạng thái thời chiến. Theo chủ trương sơ tán các cơ sở trọng yếu khỏi vùng trọng điểm bị đánh phá, Bệnh viện Việt - Xô (nay là Bệnh viện Hữu Nghị) đã đưa những cán bộ và một số bộ phận sơ tán về địa bàn xã Thái Hoà, huyện Lập Thạch; Bệnh viện 108 TW sơ tán về xã Hợp Lý, huyện  Lập Thạch. Sự đồng cam cộng khổ giữa đội ngũ Y tế Thủ đô và địa phương đã đặt nền móng cho mối quan hệ kết nghĩa lịch sử giữa Bệnh viện Việt- Xô và Y tế Lập Thạch. Mối lương duyên này là một mốc son chói lọi về tình đoàn kết, hỗ trợ chuyên môn, giúp nâng cao trình độ tay nghề cho đội ngũ y bác sĩ Huyện nhà ngay trong thời kỳ kháng chiến. Bệnh viện đã làm tốt công tác khám chữa bệnh cho cán bộ các cơ quan sơ tán và nhân dân trong Huyện. Cũng trong giai đoạn này 38 xã đều có Trạm y tế với biên chế 5-7 người/ Trạm, tổng số giường bệnh 148 giường, tổ chức khám 26.064 lượt người, điều trị cho 19.094 lượt người (Lịch sử Đảng bộ Huyện Lập Thạch GĐ 1930-2010, Tr 125).

Chuyển mình qua các thời kỳ đổi mới

Năm 1968, khi Vĩnh Phúc và Phú Thọ hợp nhất, Bệnh viện Đa khoa trung tâm huyện Lập Thạch trở thành đơn vị trực thuộc hệ thống Y tế tỉnh Vĩnh Phú.

Từ năm 1972 được sự giúp đỡ của tỉnh kết hợp với kinh phí của địa phương, huyện Lập Thạch đã xây dựng Bệnh viện khang trang tại Thị trấn Lập Thạch (địa điểm của TTYT khu vực hiện tại). Bệnh viện có đủ phương tiện khám chữa bệnh cho nhân dân, được xếp vào hạng nhất, nhì so với các huyện trong tỉnh lúc bấy giờ (Lịch sử Đảng bộ Huyện Lập Thạch GĐ 1930-2010, tr89, tr 143).

Đến năm 1986, Bệnh viện Đa khoa huyện và Phòng Y tế chính thức được sáp nhập để thành lập Trung tâm Y tế huyện Lập Thạch lần đầu tiên. Cũng trong năm này, hình ảnh của Bệnh viện và cán bộ Bệnh viện đã vinh dự đi vào lịch sử điện ảnh nước nhà qua bộ phim nổi tiếng "Thị trấn yên tĩnh" được công chiếu năm 1986 với những diễn viên nổi tiếng thời bấy giờ như NSND Trịnh Thịnh, NSND Bùi Bài Bình và nhiều nghệ sĩ gạo cội khác.

Về sự phát triển của mạng lưới Y tế cơ sở

Năm 1979, huyện thành lập phòng khám đa khoa Liễn Sơn tại vị trí Bệnh xá Liễn Sơn lúc bấy giờ phục vụ khám chữa bệnh cho nhân dân 9 xã vùng Đông Bắc của huyện. Hệ thống y tế của Huyện lúc bấy giờ gồm: Bệnh viện đa khoa trung tâm huyện (gồm 16 Bác sỹ, 26 Y sỹ, 02 đại học Dược , 01 trung học Dược) và PKĐK Liễn Sơn. (Lịch sử Đảng bộ Huyện Lập Thạch GĐ 1930-2010, tr89, tr 161, 162, 193).

 Năm 1986 - 1990, huyện xây dựng mới 3 Phòng khám đa khoa (PKĐK) khu vực là Lãng Công, Bắc Bình và Cụm đa khoa Triệu Đề..

Từ năm 1997, khi tỉnh Vĩnh Phúc được tái lập, huyện đã xây mới 24/39 Trạm y tế xã, thành lập PKĐK Triệu Đề và phát triển đội ngũ cán bộ y tế cơ sở là cán bộ Y tế thôn bản và cộng tác viên Dân số. Trung tâm Y tế huyện Lập Thạch tiếp tục được kiện toàn để đảm nhiệm song song chức năng Khám chữa bệnh và Y tế dự phòng (năm 2000, 26 Bác sỹ, 4 BSCKI, 01 Cao học, 01 Điều dưỡng ĐH). Theo thời gian, để tối ưu hóa mạng lưới Y tế cơ sở PKĐK Liễn Sơn, Triệu Đề đã được giải thể. Đơn vị tập trung mọi nguồn lực để duy trì hoạt động và phát triển PKĐK khu vực Bắc Bình.

 Trải qua giai đoạn chia tách thành Bệnh viện Đa khoa và TTYT Dự phòng vào năm 2005, cũng như sự kiện tách một phần nhân lực để thành lập Bệnh viện Đa khoa huyện Sông Lô vào tháng 4/2009, Y tế Lập Thạch vẫn luôn giữ vững tinh thần phục vụ nhân dân làm nòng cốt, luôn luôn phát huy tinh thần học hỏi phát triển chuyên môn nhằm củng cố nội lực.

Kiến tạo diện mạo y tế hiện đại

Bước sang thập niên mới, năm 2010, Trung tâm hoàn thiện tư cách pháp nhân và được xếp hạng là đơn vị Y tế hạng II. Từ năm 2014, thực hiện Thông tư liên tịch số 51/2015/TTLT-BYT-BNV ban hành ngày 11-12-2015, hai khối Điều trị và Dự phòng sáp nhập trở lại thành Trung tâm Y tế huyện Lập Thạch đa chức năng. Sức mạnh tổng hợp này đã được minh chứng rõ nét trong đại dịch COVID-19 (2019-2022), khi Trung tâm đóng vai trò nòng cốt lập hàng trăm tổ chăm sóc cộng đồng và sử dụng Phòng khám Đa khoa khu vực Bắc Bình làm "pháo đài" cách ly, điều trị bệnh nhân F0 cho toàn Huyện Lập Thạch.

Hiện nay, thực hiện chủ trương chính quyền 2 cấp, việc sát nhập 3 tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hoà Bình thành tỉnh Phú Thọ mới. Đơn vị chính thức đổi tên thành Trung tâm Y tế khu vực Lập Thạch thuộc Sở Y tế tỉnh Phú Thọ là Trung tâm đa chức năng gồm công tác Điều trị và Dự phòng. Tọa lạc tại Thôn Phú Lâm, xã Lập Thạch, tỉnh Phú Thọ. Trung tâm tự hào là cơ sở y tế hạng III, với cơ sở vật chất được xây mới, đồng bộ khang trang quản lý trọn vẹn cả công tác khám chữa bệnh, dự phòng và phòng khám đa khoa khu vực.

Tri ân các thế hệ người lái đò

Để có được một cơ ngơi khang trang và hệ thống y tế vững mạnh như hôm nay, Trung tâm luôn ghi nhớ công lao to lớn của các thế hệ lãnh đạo tiền bối. Từ những viên gạch đầu tiên đặt nền móng, sự nghiệp Y tế địa phương tiếp tục được gìn giữ và phát triển qua các thời kỳ dưới sự dẫn dắt của các Giám đốc và người phụ trách Trung tâm: Ông Long, ông Nguyễn Văn Linh, ông Hoàng Tài, ông Hà Minh Dân, bà Hà Thị Huy, bà Khổng Thị Chình, ông Dương Văn Hải và ông Nguyễn Văn Mạnh. Trung tâm đã không ngừng phát triển để thực hiện nhiệm vụ chăm sóc sức khoẻ nhân dân trên địa bàn.

Từ năm 2016 đến nay, dưới sự lãnh đạo của Giám đốc đương nhiệm - đồng chí Nguyễn Hải Châu, Trung tâm đã thay da đổi thịt với cơ sở vật chất được đầu tư mới đồng bộ, xanh, sạch , đẹp và hiện đại. Việc đổi mới phong cách phục vụ cũng như chú trọng đầu tư về con người, trang thiết bị hiện đại, cung cấp dịch vụ y tế tốt nhất đến người dân trên địa bàn cũng như khu vực lân cận. Trung tâm đang từng bước làm chủ ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển số trong y tế để vươn mình hội nhập trong thời kỳ mới.